Sau ánh hào quang “học sinh giỏi”

Đến hẹn lại lên, hàng năm các tỉnh thành trên cả nước đều có các kì thi chọn học sinh giỏi. Cùng với đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng tổ chức kì thi chọn học sinh giỏi quốc gia.

Ngoài ra, những học sinh đạt thứ hạng cao ở giải này còn tham gia cuộc thi Olympic khu vực, quốc tế.

Từ quan điểm chỉ trích lối học để thi

Học để thi, học vì điểm số…thường xuyên bị phê phán trên các phương tiện truyền thông cũng như mạng xã hội. Không khó để tìm đọc những bài viết như vậy khi gõ từ khóa “học để thi” lên công cụ Google. Có thể điểm ra đây một vài thí dụ:

“​Học để thi hay thi để học?” đăng trên Tuổi Trẻ Online ngày 06/03/2015;

“Học để thi, bắt học sinh phải giỏi toàn diện là những quan niệm giáo dục sai lầm” đăng trên Lao Động Online ngày 12/11/2018;

“GS Đỗ Đức Thái: ‘Chúng ta học không phải để đi thi'”, đăng trên PLO ngày 24/11/2019;

“Nỗi ám ảnh thi cử của những cỗ máy học và học” đăng trên Tuổi Trẻ Online ngày 15/05/2020.

Ở phương diện ngược lại là hiện tượng nhà nhà khoe học sinh giỏi, nơi nơi tôn vinh học sinh giỏi. Nhưng đằng sau ánh hào quang “học sinh giỏi” là gì?

Ảnh chỉ mang tính chất minh họa, nguồn: VOV.

Thầy Thái Hạo từng dạy đội tuyển học sinh giỏi quốc gia môn Ngữ văn ở một tỉnh phía Bắc miền Trung chia sẻ, căn bệnh thành tích và sự theo đuổi danh vọng hão của người lớn (lãnh đạo trường, phòng, sở) đã đẩy tất cả vào một cuộc chiến rã rời mà thất bại luôn thuộc về người dạy và người học.

“Tôi không biết các bạn đồng nghiệp có thật hạnh phúc không, riêng với tôi thì mỗi kỳ thi là một nỗi khổ bi thiết. Đội tuyển được chọn ngay khi các em vừa vào lớp 10. Riêng những học sinh này phải chạy một lúc nhiều chương trình: học chính khóa, học luyện thi tốt nghiệp, học đội tuyển.

Tất nhiên không ai có đủ thời gian để học chừng ấy thứ, và nhà trường buộc phải lách luật bằng cách cho học sinh nghỉ học nhiều môn trong những giai đoạn nước rút, còn điểm thì sẽ được “cấy” vào để tổng kết”, thầy Hạo trải lòng.

Thầy Hạo cho biết, giáo viên đứng trước áp lực phải đạt thành tích, nếu muốn giữ được danh dự và danh hiệu; bằng không, sự chỉ trích sẽ làm người ta sợ hãi và chán nản cùng cực. Cả người dạy và người học cùng lao vào một cuộc chiến ròng rã, triền miên bằng các buổi “luyện thi” quanh năm suốt tháng.

Bao nhiêu tiểu xảo, mánh mung đều được trao truyền; việc nhai lại các đơn vị kiến thức từ tháng này qua năm nọ cùng với “bí kíp” giải các dạng đề, học thuộc trích dẫn hay ho, học thuộc mở bài kết luận… đã khiến một đứa trẻ có chút tình yêu và rung cảm với văn chương dần trở nên chai sạn và ngán ngẩm.

“Như một con thuyền đã bị cuốn ra giữa biển, việc duy nhất lúc này là tiếp tục chèo để vào bờ, dù không biết bờ bến ấy có cây trái gì không. Học sinh và thầy cô của họ đều không được phép ngoái nhìn lại, chỉ có một con đường độc đạo là tiến lên phía trước, không được dao động, không được bỏ cuộc, không được phân tâm”, thầy Hạo buồn bã nhớ lại.

Cũng theo thầy Hạo, dù thừa nhận hay không thì thực tế vẫn là: kết quả thi học sinh giỏi đang trở thành lý do duy nhất cho sự tồn tại có được tính chính danh của hệ thống trường chuyên trong nền giáo dục nước ta – là một sự lãng phí không thể chấp nhận được.

Khi người ta dùng con số để làm mục tiêu, người ta sẽ quên mất mục đích thật sự và theo thời gian, họ chỉ còn theo đuổi những con số. Khốn cùng là ở chỗ, người ta sẽ dùng mọi cách để đạt được những con số ấy, kể cả việc gian lận.

Minh chứng cho điều này, thầy Hạo tiết lộ, cứ mỗi lần sắp diễn ra kỳ thi học sinh giỏi quốc gia thì thầy trò các trường chuyên lại rồng rắn “lên kinh” để “tầm sư học đạo”, hoặc sư sẽ đi tìm đệ tử dọc miền đất nước. “Trao đổi, thỏa thuận, đi đêm, cơ cấu…” đang dần trở thành phổ biến.

“Như những cổ máy, họ dồn hết sức lực và thời gian cho một chuyến đi mà mục đích duy nhất là để được an toàn. Tất cả sẽ cùng vuốt mồ hôi và thở phào khi thấy tên mình trong danh sách đậu.

Tình yêu đã bị tha hóa thành một món nợ và bây giờ họ từ giã nó như một một cuộc ly dị sau những ngày chung sống không hạnh phúc. Họ gọi đó là sự giải thoát. Không có nhiều học sinh sau khi đậu học sinh giỏi văn mà còn theo nghiệp văn chương.

Trong những kỳ thi này, trẻ con đã bị biến thành công cụ/đồ chơi trong tay người lớn để giúp họ thỏa mãn tính háo danh và tham lợi.

Mối bận tâm duy nhất của lãnh đạo là “được mấy giải”, còn những vui buồn sướng khổ, ý nghĩa giá trị… thảy đều nằm ngoài trường quan tâm của họ”, thầy Hạo cay đắng nói thêm.

Góc khuất đằng sau sự tôn vinh

Có thể khẳng định, hầu hết giáo viên tham gia luyện học sinh giỏi các kì thi liên quan là những thầy cô dạy giỏi, vững vàng chuyên môn, tâm huyết với nghề và luôn có ý thức cầu tiến – nghĩa là giáo viên dạy vì đam mê, dạy để khẳng định mình với đồng nghiệp, với đơn vị.

Chưa kể, mỗi khi luyện cho học sinh đạt giải thì giáo viên sẽ được thêm một khoản tiền thưởng (tùy thuộc vào việc học sinh đạt giải ở cấp nào) và thành tích này là điều kiện để thầy cô được xét nâng lương trước thời hạn (thường là một năm).

Cùng với đó, giáo viên dạy học sinh giỏi cũng được thêm một khoản thù lao – thường được tính tiền bằng gấp rưỡi tiết dạy bình thường, hoặc được giảm trừ tiết dạy. Hơn nữa, dạy học sinh giỏi, thông thường nhàn hơn rất nhiều so với việc dạy học sinh đại trà – tuy trách nhiệm có nặng nề hơn bởi áp lực đạt giải.

Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng có nhiều giáo viên dạy học sinh giỏi những mong có giải để tạo uy tín với phụ huynh, học sinh, rồi dễ bề lôi kéo các em học thêm, kể cả lấy học phí giá cao ngất sao cho đáng “đồng tiền bát gạo”.

Thi học sinh giỏi không có ý nghĩa về chiến lược phát triển con người
Thi học sinh giỏi không có ý nghĩa về chiến lược phát triển con người

Dễ nhận thấy, mỗi khi học sinh đoạt giải, giáo viên thường đua nhau chụp hình giải thưởng, giấy khen khoe đầy trang cá nhân Facebook – mục đích chính là gì nếu không phải tạo sự chú ý cho học sinh, phụ huynh?

Điều lạ đời là, những trung tâm có học sinh học thêm cũng ra sức tranh thủ kể công, bằng cách in tờ rơi tiếp thị cho phụ huynh hoặc quảng cáo trên mạng xã hội.

Ngoài ra, trường nào có nhiều học sinh giỏi thì hiệu trưởng cũng nở mặt nở mày với lãnh đạo Phòng, Sở. Rồi cấp độ trường cũng được nâng lên cấp 2, 3 hoặc đạt chuẩn quốc gia. Kéo theo đó sự tín nhiệm cho hiệu trưởng cũng cao hơn, để rồi dễ bề thăng quan tiến chức.

Về phía phụ huynh, đa phần ai cũng muốn khoe khoang thành tích khi con em đạt giải. Giấy khen của các em được ép plastic cẩn thận, đóng khung rồi treo ở vị trí trang trọng nhất, dễ nhìn thấy nhất trong ngôi nhà.

Tiếp đến, họ khoe thành tích của con với khách đến chơi, khoe với bà con họ hàng trong những dịp hội hè gặp mặt hay lễ tết… Phụ huynh không cần quan tâm đến cảm xúc của con trẻ thế nào, cốt sao bày tỏ được niềm tự hào là họ viên mãn.

Nhà nhà có “học sinh giỏi” khoe thành tích, giấy khen, bảng điểm, nơi nơi tổ chức tôn vinh. Dòng họ nào, địa phương nào càng có nhiều học sinh giỏi hoặc đoạt giải cao thì niềm tự hào càng nhân lên gấp bội.

Cứ như thế, việc khen và tôn vinh “học sinh giỏi” là niềm vui bất tận của nhiều người, nhiều đơn vị, hễ có dịp là dâng trào!

Tương lai “học sinh giỏi” đi đâu về đâu?

Thứ nhất, nếu đua nhau tôn vinh học sinh giỏi như hiện nay, các em phải lớn lên như thế nào nếu chẳng may gặp một thất bại nào đó trong cuộc sống?

Thứ hai, ngành giáo dục đang ra sức đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh. Vậy thì, học sinh giỏi do luyện thi, luyện khả năng ghi nhớ kiến thức và các “mẹo giải đề” như hiện nay liệu có đi ngược lại với tinh thần đó hay không?

Thứ ba, đã có nghiên cứu nào về đóng góp của đội ngũ “học sinh giỏi” này cho đất nước, cho ngành giáo dục?

Thứ tư, vì sao học sinh đoạt nhiều huy chương vàng Olympic quốc tế nhưng không có sáng chế hay phát minh nào mang tầm khu vực/thế giới?

Đó là những câu hỏi còn bỏ ngỏ? Hay “Những câu hỏi lớn không lời đáp”? Thật đáng trăn trở!

(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.

Ánh Dương

Nguồn https://giaoduc.net.vn/giao-duc-24h/sau-anh-hao-quang-hoc-sinh-gioi-post215023.gd

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *